Empirizm

Empirizm

Empirizm nedir?

Empirizm felsefede tüm kavramların deney yolu ile anlaşıldığını ve deneyden ortaya çıktığını savunan öğretidir.

Empirizme göre tüm kavramlar deneylere uygulanabilir ve mantık ile kavranmış tüm bilgiler ve önermeler yalnızca deney, deneyim veya insan sezgisi yoluyla bilinebilir veya doğruluğu test edilebilir.

Kısacası empirizme göre insan beyni boş bir levha gibidir ve deneyler yoluyla çevresini öğrenir. Doğuştan gelen bilgi kavramı empirizmde yer almaz. Ayrıca Türkçede deneycilik veya ampirizm de denmektedir.

Empirizmin temsilcileri kimlerdir?

Deneycilik John Locke’un öncülüğünü yaptığı bir akımdır, David Hume ve Berkeley de bu görüşleri benimseyen filozoflardandır.

John Locke’a göre (1632 – 1704) iki çeşit deney vardır bunlardan biri beş duyu organımız yoluyla edindiğimiz dış dünya deneyimidir.

Diğeri ise kişinin kendi düşüncelerinin meydana geldiği iç deneydir. Ona göre edinilen basit ideler birleşerek bileşik ideleri oluşturur.

Bu şekilde de üç türlü bilgi oluşur. Sezgisel bilgi bunlardan biridir. Sezgisel bilgi yoluyla insan kendisinin var olduğu bilgisine sahip olmaktadır. Bu bilgiler sağlam ve kesindir. Duyusal bilgi bu bilgi türlerinden ikincisidir.

Bu bilgi yoluyla insan dış dünyada bulunan varlıkların bilgilerine sahip olur. Ancak bu bilgiler kesin olamamaktadır. Tanıtlayıcı bilgi ise bu bilgi türlerinden üçüncüdür, bu bilgi türü ile insan yaratıcının varlığını kanıtlayabilmektedir.

David Hume (1711-76) ise her bilginin algı yolu ile edinildiğini savunur. Algılar da izlenimler ve kavramlar (ideler) veya düşüncelerdir. Ona göre zihindeki izlenim ve kavramların temelinde beş duyu bulunur.

Hume, algı sonucu oluşmuş idelerde bazı özelliklerin birleştirildiğini düşünür ve bu birleşme sonucunda daha karmaşık bilgiler oluşur.

Benzerlik, süreklilik ve neden-sonuç bağlantısı gibi özellikler düşüncelerimizi birleştirmeye yarayan düşüncelerdir.

Çünkü bu üç özellik bizi düşünmeye sevk eder ve başka şeyler düşündürerek bağlantı kurdurabilir.

Ancak Hume’a göre nedensellik ilkesi bilinemez ve bu sebeple de kendisi bilimsel bilgiyi eleştirmiştir.

George Berkeley (1685 – 1753), John Lock ve David Hume ile birlikte İngiliz deneyciliğinin öncülerinden olmuştur. Ancak kendisinin empirizmi daha radikaldir ve “olmak, algılanmaktır” ilkesini benimsemiştir.

Locke’un deneyciliğini savunduğu söylenemez çünkü kendisi “sezgisel deneyde kişi “ide” dediği şeyden habersizdir, ideler insan aklında zaten bulunurlar” görüşünü savunur.

Fiziksel objelerin yalnızca algılanan ideler olduğu kanısına varmıştır ve fiziksel gerçekliği gerçek veya olası algılarla sınırlamıştır.

Teorisi gerçekliği yalnızca akıldan ve onun fikirlerinden geldiğine inanır. Çünkü kişiler objelerle tek başına değil de sezgilerle ve idealarla bilirler. Bir kişi bir masa görmüşse, o masa kişi gördüğü için var olur.

Eğer kimse masayı algılamazsa ancak Tanrı’nın sınırsız algısı içerisindeyse var olmaya devam edebilir.

Empirizm ve rasyonalizmin farkları nelerdir?

Hem empirizm hem de rasyonalizm insan bilgisinin nasıl öğretildiğini veya ne yoluyla kazanılacağını tartışan öğretilerdir.

Empirizme göre insan beyni boş bir levha değildir, eğer öyle olmasaydı çocuklarda da her şeyin bilgisinin olması gerekirdi, yani bilgi doğuştan değildir.

Rasyonalizmde gerçek olarak düşünülen tek bilgi matematik ve benzeri bilimlerdir, empirizmde bilgiler deney ve gözlem yoluyla elde edilmektedir ve aynı zamanda bilimin bilgisi de bu şekilde elde edilmiştir.

Rasyonalizmde ise asıl bilgi insan aklındadır, rasyonalist düşüncede doğa bilimleri değil matematik ve mantığın önemi büyüktür. Onlara göre bilgi deneyden bağımsız bir şekilde elde edilir.

Bu bilimlerdeki bilgiler tecrübeden ayrı bir şekilde elde edilmektedir. Çünkü bu bilgilere sahip olmak için ilk başta bilmeden sonradan tecrübe ile kazanmanın imkansız olduğu düşüncesi hakimdir.

Empirizm görüşündeki zihnin sezgilerin yanındaki gücünü hesaba katmazken; rasyonalistler ise tecrübe ya da sezginin bilime katkısını görmezden gelmişlerdir.

Empirizm ve pozitivizmin farkları nelerdir?

Pozitivizm gerçek bilginin yalnızca bilimsel bilgi olduğunu benimser ve bilimsel bilginin doğruluğunun ancak ve ancak sıkı bilimsel metotlarla yapılabileceğinin düşünür.

Ancak empirizmde en güvenilir bilgi kaynağı insan sezgisi ve tecrübesidir. Kısacası bu iki öğretide bilginin öğreniliş şeklinin farklı şekillerde gerçekleştiği savunulur, temel fark bilginin elde edilişi, yani kazanılış şeklidir.

Empirizm kelimesinin eş anlamlısı

1. Ampirizm

Empirizm kelimesinin sözlük anlamı

1. Deneycilik.

2. Tüm bilgilerimizin deneyimlerimizden kaynaklandığını savunan öğreti.

Empirizm kelimesinin cümle içinde kullanımı

Empirizmin öncüleri ile ilgili ödev almıştım ancak tamamlayamadan süresi bitmişti.

Empirizm kelimesinin İngilizcesi

1. Empiricism

Kaynakça: tdk.gov.tr

Yeni Yorum Ekle

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir